CHẬM LIỀN XƯƠNG VÀ KHỚP GIẢ: NGUYÊN NHÂN, TRIỆU CHỨNG VÀ ĐIỀU TRỊ
BS. Nguyễn Trọng Quỳnh
Chậm liền xương và khớp giả là gì?
Quá trình liền xương là một quá trình phức tạp, liên quan đến nhiều yếu tố từ mức phân tử, tế bào, vùng tổn thương cho tới toàn cơ thể. Về mặt tổ chức học, quá trình liền xương bình thường diễn ra qua 4 giai đoạn.
Trong điều kiện điều trị tốt, ổ gãy xương sẽ liền lại sau một thời gian nhất định nhờ hình thành can xương. Thời gian liền xương khác nhau tùy theo từng loại xương.
Nếu quá thời gian liền xương bình thường mà xương chưa vững → gọi là chậm liền xương (CLX)
Nếu kéo dài quá gấp đôi thời gian mà vẫn không liền → gọi là khớp giả (KG)
Theo quy ước quốc tế:
- Khoảng 3 tháng đối với xương nhỏ
- Khoảng 6 tháng đối với xương lớn
Quá trình liền xương diễn ra như thế nào?
Quá trình liền xương là một chuỗi phản ứng sinh học phức tạp, có sự tham gia của nhiều yếu tố từ vi mô đến toàn thân. Về tổ chức học, quá trình này gồm 4 giai đoạn cơ bản.
Nguyên nhân gây chậm liền xương và khớp giả
Chậm liền xương và khớp giả có thể do nguyên nhân tại chỗ hoặc toàn thân, xuất hiện riêng lẻ hoặc phối hợp.
1. Nguyên nhân do chấn thương ban đầu
- Gãy di lệch nhiều, gãy hở, mất đoạn xương, gãy nát vụn do chấn thương năng lượng cao
- Nhiễm trùng ổ gãy
- Tổn thương mạch nuôi dưỡng xương, đặc biệt ở thân xương chày
- Phá huỷ động mạch nuôi xương hoặc màng xương trong gãy hở độ II, III
2. Nguyên nhân từ phía thầy thuốc
- Nắn chỉnh ổ gãy không tốt
- Bất động ổ gãy không vững chắc
- Trong phẫu thuật làm mất khối máu tụ, gây tổn thương thêm mạch máu nuôi dưỡng xương hoặc bóc tách màng xương quá nhiều
- Theo dõi và điều trị sau chấn thương không đúng chỉ định (bỏ bột quá sớm hoặc cho tỳ quá muộn)
3. Nguyên nhân từ phía người bệnh
- Suy dinh dưỡng, rối loạn chuyển hóa
- Các bệnh lý toàn thân: giảm miễn dịch, lao phổi, đái tháo đường
- Hút thuốc lá (nicotin ảnh hưởng đến quá trình tạo can xương)
- Không tuân thủ điều trị: tự tháo bột, đi lại sớm khi can xương chưa vững
- Phân loại chậm liền xương và khớp giả
Phân loại
Sự khác biệt giữa chậm liền và khớp giả chủ yếu là mức độ can xương theo thời gian.
Chậm liền xương: quá trình liền xương chậm hơn bình thường (khoảng 3 tháng)
Khớp giả: không liền sau thời gian gấp đôi (khoảng 6 tháng với xương dài)
Phân loại khớp giả trên lâm sàng:
- Khớp giả chặt: không có di động tại ổ gãy
- Khớp giả lỏng: có di động tại ổ gãy, thường cần bất động thêm
Phân loại trên X-quang
- Loại phì đại
- Loại teo đét
Ngoài ra còn có thể phân loại theo vi khuẩn học, tình trạng phần mềm tại ổ gãy và mức độ di lệch.
Triệu chứng lâm sàng và X-QUANG
1. Lâm sàng
- Đau tại ổ gãy
- Còn cử động bất thường
- Giảm chức năng chi thể
Đối với các trường hợp đã được kết hợp xương, người bệnh vẫn có thể còn đau và giảm chức năng chi.
2. X-quang
- Còn khe dãn cách giữa hai đầu xương
- Ống tủy bị bít
- Đầu xương có viền xơ cứng (sclerosis)
- Hình dạng đầu xương có thể teo nhọn, hình chày cối hoặc dạng “chân voi”
Chậm liền xương: còn khe nhưng chưa có xơ cứng đầu xương.
Điều trị chậm liền xương và khớp giả
Nguyên tắc điều trị
- Tạo tiếp xúc tốt giữa hai đầu gãy
- Tăng cường cố định ổ gãy
- Loại bỏ các yếu tố cản trở quá trình liền xương
- Tăng sinh mạch máu và cung cấp nguyên liệu tạo xương
- Nâng cao thể trạng toàn thân
Điều trị chậm liền xương
- Tăng cường bất động, cố định ổ gãy trong thời gian dài hơn
- Ghép xương theo phương pháp Phemister (đặt mảnh xương ghép bắc cầu)
- Khoan xương kiểu Beck (dùng đinh Kirschner khoan nhiều lỗ qua đầu gãy)
Điều trị khớp giả
- Khớp giả chặt: ghép xương theo phương pháp Phemister, Matti hoặc cố định ngoài bằng khung căng dãn – nén ép
- Khớp giả xơ kết: làm tươi đầu xương (loại bỏ phần xơ cứng, thông ống tủy), sau đó kết xương kim loại kết hợp ghép xương hoặc decortication theo Judet
- Mất đoạn xương dài: kết xương 2 ổ (căng dãn và nén ép) hoặc ghép xương có cuống mạch bằng vi phẫu
- Khớp giả nhiễm trùng: loại bỏ tổ chức viêm hoại tử, mảnh xương chết, sau đó tiến hành kết xương hoặc ghép xương có cuống mạch
Lời khuyên từ bác sĩ
Quá trình liền xương chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, do đó việc tuân thủ điều trị và tái khám đúng hẹn là cực kỳ quan trọng.
Người bệnh cần phối hợp chặt chẽ với bác sĩ trong suốt quá trình điều trị. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường tại ổ gãy hoặc bất kỳ cảm giác khó chịu nào, cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để được kiểm tra và xử trí kịp thời, tránh các biến chứng không đáng có.
